سایه سنگین کُندی بر بزرگ‌ترین پروژه عمرانی زنجان!
پروژه شهیدان کریمی زنجان، که به عنوان بزرگ‌ترین پروژه ترافیکی و عمرانی تاریخ این شهر شناخته می‌شود، از زمان کلنگ‌زنی در خرداد ۱۴۰۲ تاکنون فراز و نشیب‌های فراوانی را تجربه کرده است. این طرح که قرار بود طی یک سال به بهره‌برداری برسد، با گذشت بیش از دو سال، همچنان با تأخیرها و کندی‌های متعدد دست و پنجه نرم می‌کند. در حالی که مسئولان شهری و استانی از پیشرفت ۶۰ درصدی و افتتاح فاز نخست خبر می‌دهند، اما واقعیت میدانی و اذعان خود مسئولان به عقب‌ماندگی ۱۵ تا ۲۰ درصدی نسبت به برنامه اعلامی، نشان‌دهنده فاصله معنادار با وعده‌های اولیه است. این مقاله با بررسی ابعاد مختلف این پروژه، به تحلیل دلایل کندی پیشرفت، نقش دولت چهاردهم و عملکرد مدیریت شهری می‌پردازد.
بخش اول: معرفی پروژه و وعده‌های اولیه
پروژه محور شهیدان کریمی در غرب شهر زنجان، با هدف رفع گره‌های ترافیکی، اتصال شرق و غرب شهر و کاهش بار ترافیکی مرکز شهر تعریف شده است. این پروژه در مسیر سه‌راه امجدیه تا خروجی شهر زنجان (تقاطع ثمین) و به طول ۳.۲ کیلومتر طراحی شده و شامل چهار تقاطع غیرهمسطح است. قرارداد اولیه این پروژه به مبلغ یک هزار میلیارد تومان با قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا منعقد شد و مقرر بود ۷۰ درصد هزینه از محل واگذاری املاک شهرداری به پیمانکار و ۳۰ درصد به شکل نقدی پرداخت شود.
زمان‌بندی اولیه، اتمام پروژه در مدت یک سال را پیش‌بینی کرده بود، اما بروز موانع اجرایی و مسائل فنی باعث شد روند تکمیل آن با تأخیر مواجه شود. شهردار زنجان در اظهاراتی تأیید کرده است که اگر قرار بود پروژه طبق برنامه اعلامی پیش برود، باید درصد پیشرفت آن نیز مطابق برنامه می‌بود، در حالی که این‌گونه نیست و پروژه نسبت به برنامه عقب است.
بخش دوم: پیشرفت فیزیکی و آمار رسمی
بر اساس آخرین گزارش‌های رسمی، پیشرفت فیزیکی پروژه شهیدان کریمی به حدود ۶۰ درصد رسیده است. معاون زیربنایی شهرداری زنجان در شهریور ۱۴۰۴ اعلام کرد که تاکنون نزدیک به یک همت (هزار میلیارد تومان) برای اجرای این طرح هزینه شده و پیش‌بینی می‌شود تکمیل آن به ۲ تا ۲.۵ همت اعتبار دیگر نیاز داشته باشد. این در حالی است که شهردار زنجان در اردیبهشت ۱۴۰۴ اعلام کرده بود پروژه قبل از عید رشد حداقل ۴۱ درصدی داشته و در آن زمان حدود ۵ تا ۶ درصد رشد دیگر را تجربه کرده است.
فاز نخست پروژه شامل پل جهتی انصارالمهدی (عج) و تقاطع شهید پیرمحمدی، در دی‌ماه ۱۴۰۴ با اعتباری بالغ بر ۶۵۰ تا ۷۰۰ میلیارد تومان به بهره‌برداری رسید. این فاز شامل حدود یک کیلومتر عملیات راه‌سازی، احداث ۳۵۰ متر کانال جدید و نصب ۱۵۴ قطعه بتنی به روش سیگمنتال بوده است.
بخش سوم: دلایل کندی پیشرفت؛ از معارضات تا بحران مالی
۱. معارضات تأسیساتی: مانع اصلی
مهم‌ترین دلیل تأخیر در پروژه شهیدان کریمی، وجود معارضات تأسیساتی در مسیر اجرا بوده است. شهردار زنجان در مرداد ۱۴۰۳ با تأکید بر اینکه پروژه در همه جبهه‌ها فعال است، اعلام کرد که معارضان مخابراتی و خطوط انتقال آب باید هرچه زودتر رفع شوند، چرا که در روند اجرایی پروژه تأثیرگذار بوده و موجب تطویل آن می‌شوند. پل مدیریت با خط اصلی انتقال فاضلاب و خط انتقال ۶۳ کیلوولت برق در مسیر این طرح قرار دارد که هماهنگی قطع برق این خط ماه‌ها زمان برد تا زیرسازی آن امکان‌پذیر شود. کار در دو جبهه پل ثمین نیز به دلیل وجود خط انتقال آب، برای مدت‌ها آغاز نشده بود.
۲. بحران تأمین مالی
مشکلات مالی نیز سهم قابل توجهی در کندی پروژه داشته است. شهردار زنجان در اردیبهشت ۱۴۰۴ اعلام کرد که در اواخر سال گذشته حدود ۵۰۰ میلیارد تومان به پیمانکار بدهکار بوده‌اند که با رایزنی‌های انجام شده، بخشی از این مطالبات پرداخت شده است. همچنین نوسانات شدید قیمت سیمان و افزایش ۴۰ درصدی قیمت مصالح دانه‌ای مانند شن و ماسه، ضربه جدی به روند اجرای پروژه وارد کرد و شهردار زنجان صراحتاً اعلام کرد که «حتی پروژه بزرگ شهیدان کریمی که با یک پیمانکار قدر منعقد شده بود نیز از این نوسانات بی‌بهره نماند و با کمبود مواجه شد».
۳. ضعف مدیریت و عدم هماهنگی بین‌دستگاهی
برخی تحلیلگران و رسانه‌های محلی، فراتر از مشکلات مالی و فنی، ضعف مدیریتی را عامل اصلی تأخیرها می‌دانند. پایگاه خبری صدای زنجان در گزارشی تحلیلی نوشت: «تمامی این پروژه‌ها با تأخیرهای چندین ساله در دست ساخت است و بیش از اینکه چالش تأمین اعتبار برای تکمیل خود داشته باشد، عامل آن ضعف یا چالش مدیریتی است». همچنین عدم هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی در بزرگ‌ترین پروژه عمرانی تاریخ زنجان و تأخیر در اجرای تقاطع حیاتی ثمین، به عنوان نمونه‌هایی از این ضعف مدیریتی ذکر شده است.
بخش چهارم: عملکرد دولت چهاردهم و وعده‌های محقق‌نشده
با روی کار آمدن دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان، انتظار می‌رفت که روند اجرای پروژه‌های عمرانی در استان زنجان شتاب بیشتری بگیرد. معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری زنجان در دی‌ماه ۱۴۰۴ با اشاره به دستور ویژه استاندار زنجان در ابتدای فعالیت دولت مبنی بر همراهی کامل دستگاه‌های اجرایی با شهرداری‌ها، اعلام کرد که همکاری و هماهنگی حداکثری میان مجموعه استانداری، شهرداری زنجان و شورای اسلامی شهر شکل گرفته و اجرای طرح‌هایی نظیر شهیدان کریمی نتیجه همین همدلی و همراهی است.
با این حال، واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که این هماهنگی‌ها نتوانسته است سرعت مورد انتظار را به پروژه بازگرداند. شهردار زنجان در اسفند ۱۴۰۳، یعنی در دوره فعالیت دولت چهاردهم، به صراحت از عقب‌ماندگی ۱۵ تا ۲۰ درصدی پروژه نسبت به برنامه اعلامی خبر داد و دلایل آن را «تأمین مالی، معارضات و همچنین عوامل غیرقابل‌پیش‌بینی» عنوان کرد. این اعتراف صریح نشان می‌دهد که وعده‌های اولیه درباره اتمام پروژه در بازه‌های زمانی مشخص، محقق نشده است.
از سوی دیگر، برخی منتقدان معتقدند که وعده‌های مکرر مسئولان درباره زمان‌های افتتاح که بارها به تعویق افتاده، اعتماد عمومی را خدشه‌دار کرده است. پل برادران کریمی به عنوان «نماد وعده‌فروشی در مدیریت زنجان» توصیف شده و اشاره شده که شهردار زنجان اعلام کرده بود فاز نخست پروژه می‌تواند «اوایل آبان» مورد بهره‌برداری قرار گیرد، اما این زمان‌بندی عملی نشد و مردم همچنان با مشکلات قبلی در عبور و مرور مواجه بودند [33†L25-L28].
بخش پنجم: نارضایتی شهروندان و مطالبات مردمی
کندی پیشرفت پروژه، نارضایتی گسترده شهروندان ساکن در مناطق اطراف را به دنبال داشته است. شهروندان زنجانی بارها از وضعیت منطقه خود گلایه‌مند شده و تأکید کرده‌اند که عدم تکمیل این پروژه موجب شده با مشکلات مختلفی مواجه شوند. یکی از ساکنان منطقه سه‌راه امجدیه در گفت‌وگو با رسانه‌ها اظهار کرده است: «این موضوع محقق نشده است و از آن زمان تاکنون حجم بالای گرد و خاک و تردد خودروهای سنگین و همچنین بسته شدن محورهای ترددی، ما را با مشکلات متعددی مواجه کرده است».
نکته قابل توجه دیگر، عدم نصب روزشمار در پروژه بود. طبق اظهارات شهردار وقت زنجان، قرار بود در این پروژه روزشمار در نظر گرفته شود اما این اتفاق نیفتاد و گویا «عدم نصب روزشمار بدین منظور بود که تأخیر در پروژه مشخص نشود». این موضوع مورد انتقاد شدید شهروندان قرار گرفته است.
بخش ششم: چشم‌انداز آینده و چالش‌های پیش‌رو
با وجود تمام مشکلات، مسئولان شهری وعده داده‌اند که فازهای بعدی پروژه طبق برنامه زمان‌بندی پیش برود. شهردار زنجان اعلام کرده که طبق برنامه‌ریزی انجام شده، کل محور شهیدان کریمی تا شهریور سال آینده به پایان می‌رسد و زیر بار ترافیک خواهد رفت. همچنین برنامه‌ریزی شده که فاز دوم این طرح پیش از پایان دوره شورای شهر فعلی یا اوایل سال آینده به بهره‌برداری برسد.
با این حال، چالش‌های پیش‌رو قابل چشم‌پوشی نیستند. تأمین ۲ تا ۲.۵ همت اعتبار مورد نیاز برای تکمیل پروژه، در شرایطی که شهرداری با محدودیت‌های مالی دست و پنجه نرم می‌کند، کار ساده‌ای نخواهد بود. بودجه پیش‌بینی شده در لایحه سال آینده شهرداری برای پروژه شهیدان کریمی ۶۰۰ میلیارد تومان اعلام شده است که فاصله قابل توجهی با نیاز واقعی پروژه دارد.
نتیجه‌گیری
پروژه شهیدان کریمی زنجان، به عنوان بزرگ‌ترین پروژه عمرانی تاریخ این شهر، در حالی وارد سومین سال اجرای خود می‌شود که همچنان با کندی پیشرفت و تأخیرهای متعدد مواجه است. در حالی که مسئولان از پیشرفت ۶۰ درصدی و افتتاح فاز نخست خبر می‌دهند، اما اذعان خود آنان به عقب‌ماندگی ۱۵ تا ۲۰ درصدی نسبت به برنامه اعلامی، نشان‌دهنده شکاف میان وعده‌ها و واقعیت است. معارضات تأسیساتی، بحران تأمین مالی، نوسانات قیمت مصالح و ضعف مدیریتی، از جمله عوامل اصلی این کندی هستند.
دولت چهاردهم نیز نتوانسته است انتظارات را در این زمینه برآورده کند. اگرچه دستورات و تأکیدات استانی بر هماهنگی بین‌دستگاهی وجود داشته، اما این هماهنگی‌ها به تسریع ملموس در روند اجرا منجر نشده است. با توجه به نیاز ۲.۵ همتی برای تکمیل پروژه و محدودیت‌های بودجه‌ای شهرداری، به نظر می‌رسد که اتمام کامل این طرح در بازه‌های زمانی وعده داده شده، با تردیدهای جدی مواجه باشد. تجربه این پروژه نشان می‌دهد که بزرگ‌ترین پروژه‌های عمرانی، پیش از هر چیز نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، هماهنگی بین‌دستگاهی واقعی و شفافیت در اطلاع‌رسانی به شهروندان هستند؛ مواردی که به نظر می‌رسد در پروژه شهیدان کریمی زنجان، تاکنون کم‌رنگ بوده‌اند.
