روستای گاوازنگ زنجان؛ بلاتکلیفی مردم در سایه وعده‌های تکراری!
روستایی که هنوز در نقشه خدمات جای ندارد
روستای گاوازنگ (ائل‌داغی) در شمال شهر زنجان، با فاصله‌ای کمتر از سه کیلومتر از مرکز شهر، پس از سه دهه همچنان در چرخه‌ای از وعده، بلاتکلیفی و بی‌توجهی گرفتار مانده است. این روستا که از نظر موقعیت جغرافیایی عملاً به فضای شهری زنجان متصل شده، از کمبود ابتدایی‌ترین امکانات رفاهی رنج میبرد. با گذشت بیش از دو سال از عمر دولت چهاردهم، نه تنها گره‌های کور گاوازنگ باز نشده، بلکه گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که وضعیت این منطقه در برخی شاخص‌ها حتی وخیم‌تر نیز شده است.
بخش اول؛ آخرین تحولات؛ از وعده تا واقعیت
طرح جدید گردشگری؛ پایان بلاتکلیفی یا آغاز چرخه‌ای تازه؟
در دی‌ماه ۱۴۰۴، معاون عمرانی استاندار زنجان از ابطال واگذاری سابق گاوازنگ به شهرک صنعتی و اجرای طرح جدید گردشگری در اراضی ملی این منطقه خبر داد. بر اساس این طرح، پهنه ۵۸۰ هکتاری گاوازنگ صرفاً با کاربری گردشگری و بوم‌گردی تعریف شده و ۸۰ هکتار آن با ضوابط گردشگری و کاربری‌هایی چون هتل، رستوران و اقامتگاه‌های بوم‌گردی پشتیبان خدمات‌رسانی خواهد بود.
در مرداد ۱۴۰۵، با مصوبه شورای شهر و تأیید هیئت تطبیق، پارک ۴۰۰ هکتاری و مجموعه گاوازنگ به‌صورت اجاره و بهره‌برداری رایگان و نامحدود در اختیار شهرداری زنجان قرار گرفت. شهرداری اکنون متولی ارائه خدمات، نگهداری و بازسازی این مجموعه است.
اما همچنان مشکلات پابرجاست
با وجود این انتقال، مشکلات اساسی همچنان پابرجاست. سازمان همیاری موظف شده است تا ظرف یک سال نسبت به «شسته‌رفته کردن» پرونده اقدام کند؛ از جمله رفع ایرادات معارضین، پرداخت تعهدات مردمی که از سازمان همیاری خرید انجام داده بودند و نهایی‌سازی مباحث حقوقی زمین‌ها. اما این تعهدات همچنان اجرایی نشده‌اند.
بحران زیرساخت‌ها؛ گاز و آب همچنان در انتظار
روستای گاوازنگ با وجود نزدیکی به شهر زنجان، همچنان از نعمت گاز طبیعی محروم است. سرپرست شرکت گاز استان زنجان در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرده که عملیات لوله‌گذاری در این روستا به دلیل عدم تعیین تکلیف مالکیت زمین‌ها توسط ارگان‌های مربوطه و تأخیر در صدور مجوزهای اداری متوقف شده است. این در حالی است که استان زنجان در مجموع از پوشش گازرسانی بالای ۹۶ درصد روستاها برخوردار است و این محرومیت برای روستایی که در حاشیه شهر قرار دارد، غیرقابل توجیه به نظر می‌رسد.
ساکنان گاوازنگ از بابت تأمین آب شرب نیز با مشکل مواجه هستند. نماینده مردم زنجان و طارم در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه ساکنان این روستا از بابت تأمین آب شرب با مشکل مواجه هستند، خاطرنشان کرده که «اگر بخواهیم فاصله این منطقه با شهر زنجان را در نظر بگیریم، بسیار اندک است و گویی به فضای شهری متصل شده است».
بخش دوم؛ گره کور توسعه؛ چرا گاوازنگ پیشرفت نمی‌کند؟
ضعف حکمرانی محلی و ناهماهنگی نهادی
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان زنجان در مهر ۱۴۰۵ تأکید کرده که توسعه منطقه گردشگری «گاوازنگ و امند» تاکنون از شعار و سند فراتر نرفته و به مرحله طراحی پروژه‌های قابل اجرا، زمان‌بندی شده و دارای شاخص عملکرد نرسیده است.
وی ضعف حکمرانی محلی، ناهماهنگی نهادی، نبود سرمایه‌گذاری هدفمند و فقدان چشم‌انداز اجرایی بلندمدت را از دلایل اصلی این وضعیت برشمرده و تصریح کرده: «در عمل هر نهاد بخشی از مسئولیت را بر عهده دارد، اما به دلیل نبود مدیریت یکپارچه، تصمیم‌ها به نتیجه ملموس نمی‌رسد و منطقه در چرخه جلسه، بازدید، وعده و فراموشی گرفتار شده است».
کمبود زیرساخت‌های گردشگری
در گاوازنگ و امند، ضعف در حمل‌ونقل، کمبود پارکینگ، نبود سرویس بهداشتی مناسب، روشنایی و امکانات اقامتی، تجربه سفر برای گردشگر را ناقص می‌کند. رئیس اداره میراث فرهنگی زنجان یکی دیگر از گره‌های کور توسعه را نبود مدل اقتصادی پایدار برای سرمایه‌گذاری دانسته و افزوده: «ابهام در کاربری اراضی، پیچیدگی مجوزها و تضمین نشدن تداوم تصمیمات، موجب تعویق یا انصراف سرمایه‌گذاران شده است».
بخش سوم؛ کم‌کاری دولت چهاردهم در قبال گاوازنگ
وعده‌های تکراری بدون اقدام عملی
با وجود گذشت بیش از دو سال از آغاز به کار دولت چهاردهم، الگوی مدیریتی در قبال گاوازنگ همچنان مبتنی بر «جلسه، بازدید، وعده و فراموشی» است. طرح جدید گردشگری که در دی‌ماه ۱۴۰۴ تصویب شد، اگرچه گامی به جلو تلقی می‌شود، اما اجرای آن همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و تعهدات مالی و حقوقی آن به نتیجه نرسیده است.
سیاست‌های ناکارآمد توسعه روستایی در سطح ملی
در سطح کلان نیز، عملکرد دولت چهاردهم در حوزه توسعه روستایی با انتقادات جدی مواجه است. معاون توسعه روستایی که جایگاهش در دولت چهاردهم به لحاظ حقوقی ارتقا یافته، از نگاه بسیاری هنوز نتوانسته در حوزه سیاست‌گذاری و گسترش همکاری‌های بین‌سازمانی اثربخشی لازم را داشته باشد.
یک عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی تأکید کرده که «طرح‌های محرومیت‌زدایی، اشتغال‌زایی روستایی، هادی روستایی، منظومه‌های روستایی، توسعه و آبادانی، به رغم صرف هزینه‌های بسیار از توفیق لازم برخوردار نبوده‌اند».
عدم تعیین تکلیف حقوقی ساکنان
مردمی که سال‌ها پیش اقدام به خرید زمین در گاوازنگ کرده‌اند، همچنان در بلاتکلیفی حقوقی به سر می‌برند. سازمان همیاری شهرداری‌های استان به نمایندگی از استانداری زنجان تعدادی قطعه زمین گاوازنگ را در قالب «معاوضه» به روستائیان فروخته و پولش را دریافت کرده، اما زمین‌ها را پس از سال‌ها تحویل نداده است. در طرح جدید نیز تصریح شده که ساکنان فعلی که به صورت غیرمجاز ساکن شده‌اند، برای قانونی شدن وضعیت خود باید عوارض تغییر کاربری و صدور پروانه را به شهرداری پرداخت کنند و بر اساس ضوابط طرح، پروانه فعالیت بوم‌گردی اخذ کنند.
بخش چهارم؛ مطالبات بر زمین‌مانده
ضرورت مدیریت یکپارچه
نخستین و مهم‌ترین مطالبه، ایجاد مدیریت یکپارچه برای منطقه گاوازنگ است. نبود متولی مشخص و تعارض بین نهادهای مختلف، اصلی‌ترین مانع توسعه این منطقه بوده است. در حال حاضر، شهرداری زنجان به عنوان متولی اصلی معرفی شده، اما هماهنگی بین این نهاد با استانداری، میراث فرهنگی، منابع طبیعی و سایر دستگاه‌های مرتبط همچنان ضعیف است.
رفع فوری محرومیت‌های زیرساختی
تأمین آب شرب پایدار، گازرسانی، بهسازی معابر، ایجاد سرویس‌های بهداشتی استاندارد و بهبود روشنایی از ابتدایی‌ترین حقوق ساکنان گاوازنگ است که سال‌هاست بر زمین مانده است. با توجه به اعلام آمادگی شرکت گاز برای گازرسانی در صورت تعیین تکلیف مالکیت زمین‌ها، لازم است استانداری زنجان هرچه سریع‌تر این موضوع را تعیین تکلیف کند.
تعیین تکلیف حقوقی خریداران زمین
تعیین تکلیف حقوقی مردمی که سال‌ها پیش اقدام به خرید زمین کرده‌اند، از جمله تعهدات سازمان همیاری است که باید در دوره گذار یک‌ساله اجرایی شود. این تعهدات تاکنون اجرایی نشده و ساکنان همچنان در بلاتکلیفی به سر می‌برند.
نتیجه‌گیری
روستای گاوازنگ زنجان، نماد روشنی از انباشت تصمیمات ناتمام، خلأهای قانونی و مدیریت‌های مقطعی در تاریخ توسعه استان زنجان است. آنچه این منطقه را به وضعیت فعلی کشانده، نه فقط کمبود منابع، بلکه فقدان اراده سیاسی، ناهماهنگی نهادی و غلبه نگاه کوتاه‌مدت و سیاسی بر نگاه توسعه‌ای بوده است.
دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان، با شعار «وفاق ملی» و «عدالت» روی کار آمد، اما در قبال گاوازنگ، همچنان همان الگوی دولت‌های پیشین تکرار می‌شود: وعده‌های تکراری، بازدیدهای نمایشی و عدم اقدام عملی. طرح جدید گردشگری که در دی‌ماه ۱۴۰۴ تصویب شد، اگرچه گامی به جلو تلقی می‌شود، اما بدون تعیین تکلیف حقوقی خریداران زمین، تأمین اعتبارات عمرانی و اجرای واقعی طرح جامع گردشگری، این اقدام نیز سرنوشتی مشابه وعده‌های قبلی خواهد داشت.
روستای گاوازنگ امروز به آزمونی برای سنجش میزان پاسخگویی مدیران و کارآمدی نظام تصمیم‌گیری در پروژه‌های کلان شهری تبدیل شده است. مردم زنجان و ساکنان گاوازنگ، پس از سه دهه انتظار، محق به دیدن نتایج عملی و ملموس وعده‌های مسئولان هستند.
