تقویم استان زنجان؛ گاهشماری از تاریخ، فرهنگ و آیین
تقویم استان زنجان، گنجینه‌ای از رویدادهای متنوع است که در دل خود، تاریخ، فرهنگ، آیین، باورهای مذهبی و پیوند عمیق مردم این دیار با طبیعت و محصولات بومی را جای داده است. این رویدادها که برخی در سطح ملی و برخی دیگر در سطح محلی شناخته شده‌اند، نه تنها تقویم سالانه استان را شکل می‌دهند، بلکه به عنوان جاذبه‌های گردشگری قدرتمند، نقشی کلیدی در معرفی زنجان به ایران و جهان ایفا می‌کنند. در این مقاله، به‌طور جامع و دقیق به تمامی رویدادهای مهم و روزهای ویژه تقویم استان زنجان می‌پردازیم.
۱. روز زنجان؛ هشتم مرداد، روز بزرگداشت شیخ اشراق
شاخص‌ترین رویداد تقویمی استان، هشتم مردادماه است که در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان «روز زنجان» و «روز بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی (شیخ اشراق)» نام‌گذاری شده است.
پیشینه و اهمیت: این روز مصادف با زادروز شیخ شهاب‌الدین سهروردی، فیلسوف بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار مکتب فلسفی «اشراق» است که در روستای سهرورد از توابع استان زنجان به دنیا آمد.
برنامه‌های بزرگداشت: هر ساله در این روز، مراسم و برنامه‌های متنوعی در استان برگزار می‌شود. از جمله می‌توان به برگزاری آیین بزرگداشت در زادگاه سهروردی، همایش‌های علمی و فلسفی دربارهٔ اندیشه‌های شیخ اشراق، و برنامه‌های فرهنگی و هنری با محوریت معرفی مفاخر استان اشاره کرد.
۲. رویدادهای مذهبی و آیینی
۲-۱. یوم‌العباس؛ هشتم محرم
یوم‌العباس یکی از آیینهای عزاداری ویژه و منحصربه‌فرد استان زنجان است که در روز هشتم محرم برگزار می‌شود و به عنوان چهارمین رویداد مهم استان در تقویم گردشگری کشور به ثبت رسیده است. در این روز، دسته عظیم عزاداری از حسینیه اعظم زنجان به سمت امامزاده سید ابراهیم حرکت می‌کند. این مراسم به یاد حضرت عباس (ع) برگزار می‌شود و یکی از باشکوه‌ترین آیینهای محرم در کشور محسوب می‌گردد. حسینیه اعظم زنجان با برپایی ستاد اسکان زائران حسینی، میزبان عزاداران از سراسر کشور است.
۲-۲. دهه محرم و ایام سوگواری
استان زنجان در دهه اول محرم، حال و هوایی خاص به خود می‌گیرد. حسینیه اعظم زنجان به‌عنوان قلب تپنده عزاداری استان، هر ساله میزبان دسته‌های عظیم عزاداری از سراسر کشور است. مراسم عزاداری شب‌های محرم از شب اول تا شب عاشورا، دسته‌روی‌های عظیم در روزهای تاسوعا و عاشورا، و نذر قربانی در دسته یوم‌العباس از جمله برنامه‌های این ایام است.
۲-۳. ماه رمضان و شب‌های قدر
ماه مبارک رمضان در استان زنجان با آیین‌ها و سنت‌های خاصی همراه است. از جملهٔ این آیین‌ها می‌توان به «روزه پیش‌باز» اشاره کرد که معمولاً همزمان با آخرین روز ماه شعبان برگزار می‌شود. همچنین سحرخوانی از سنت‌های دیرینهٔ مردم زنجان در این ماه به شمار می‌رود. شب‌های قدر نیز از جایگاه ویژه‌ای در میان مردم این استان برخوردار است.
۳. جشنواره‌های کشاورزی و محصولات بومی
۳-۱. جشنواره گیلاس طارم (خردادماه)
شهرستان طارم هر ساله میزبان جشنواره گیلاس است. این رویداد در روستاهای گردشگری شیت و ولیدر برگزار می‌شود.
زمان: روزهای ۲۲ و ۲۳ خردادماه.
اهمیت: شهرستان طارم با ۴۶۰ هکتار باغ گیلاس، یکی از قطب‌های تولید این محصول در استان است و پیش‌بینی می‌شود سالانه بیش از ۱۳۰۰ تن گیلاس از باغات این شهرستان برداشت شود. این جشنواره به رونق گردشگری، معرفی ظرفیت‌های کشاورزی منطقه و تقویت اقتصاد محلی کمک می‌کند.
۳-۲. جشنواره گل محمدی و گلاب‌گیری سلطانیه (خردادماه)
شهرستان سلطانیه هر ساله میزبان جشنواره گل محمدی و گلاب‌گیری است.
زمان: این جشنواره ۲۰ تا ۲۵ خردادماه برگزار می‌شود.
مکان: بنای تاریخی چلبی‌اوغلو در سلطانیه.
اهمیت: این رویداد با هدف ترویج سنت‌های ایرانی، آشنایی مردم با فرآیند واقعی تولید گلاب و عرضه محصولات اصیل و طبیعی برگزار می‌شود و می‌تواند به عنوان یک برند گردشگری-کشاورزی برای سلطانیه مطرح شود.
۳-۳. جشنواره ملی گردو سهرورد (مهرماه)
شهر سهرورد، زادگاه شیخ اشراق، هر ساله میزبان جشنواره ملی گردو است.
زمان: ۲۳ تا ۲۵ مهرماه.
مکان: جنگل‌های سرسبز گردوی شهر سهرورد.
اهمیت: این جشنواره با هدف معرفی ظرفیت‌های گردشگری و کشاورزی منطقه برگزار می‌شود و به رونق اقتصاد محلی کمک می‌کند.
۳-۴. جشنواره انگور درسجین (شهریورماه)
روستای تاریخی و گردشگری درسجین در شهرستان ابهر میزبان جشنواره انگور است.
زمان: ۱۶ تا ۱۸ شهریورماه.
اهمیت: این جشنواره با هدف معرفی محصول انگور و جاذبه‌های گردشگری روستای درسجین برگزار می‌شود.
۳-۵. جشنواره عسل
استان زنجان به‌عنوان قطب تولید عسل باکیفیت کشور شناخته می‌شود و سالانه بیش از ۱۳۰۰ تن عسل در این استان تولید می‌گردد. جشنواره‌های عسل در مقاطع مختلف سال در فرهنگسراها و مراکز فرهنگی استان برگزار می‌شود.
۳-۶. سایر جشنواره‌های کشاورزی
علاوه بر موارد فوق، جشنواره‌های دیگری نیز در استان زنجان برگزار می‌شود که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
جشنواره توت و شاتوت در طارم
جشنواره دمنوش‌های گیاهی در سلطانیه
جشنواره طبخ ماهی در ماهنشان
جشنواره بادبادک‌ها در نیک‌پی
۴. جشنواره‌های فرهنگی و ملی
۴-۱. جشنواره ملی آش ایرانی (شهریورماه)
استان زنجان هر ساله میزبان هجدهمین جشنواره ملی آش ایرانی و نوزدهمین نمایشگاه ملی صنایع دستی است. این جشنواره، قدیمی‌ترین جشنواره غذای ایران است که همه ساله در شهر زنجان برگزار می‌گردد.
زمان: ۲۴ تا ۲۸ شهریورماه.
مکان: محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی زنجان.
پیش‌رویداد: از ۱۵ شهریورماه به مدت سه روز در گذر گردشگری اشراق زنجان برگزار می‌شود.
ویژگی‌ها:
حضور ۳۱ استان کشور در بخش آش و نمایشگاه صنایع دستی.
اختصاص ۴۰ غرفه برای پخت و عرضه انواع آش از سراسر کشور.
اختصاص ۵۰ غرفه صنایع دستی به استان زنجان.
برگزاری نمایش‌های آیینی سنتی، شب‌های فرهنگی و برپایی سیاه‌چادرهای عشایری.
۴-۲. جشنواره بین‌المللی غذای اکو – جاده ابریشم
این رویداد بین‌المللی نیز در استان زنجان برگزار می‌شود و تاکنون ۶ دوره آن در این استان برگزار شده است. این جشنواره به عنوان یکی از رویدادهای مهم گردشگری استان در تقویم گردشگری کشور به ثبت رسیده است.
۴-۳. نمایشگاه ملی صنایع دستی
همزمان با جشنواره ملی آش، نوزدهمین نمایشگاه ملی صنایع دستی نیز در زنجان برگزار می‌شود. در این نمایشگاه، صنایع‌دستی از سراسر کشور به نمایش گذاشته می‌شود و فرصتی برای معرفی توانمندی‌های هنرمندان صنایع‌دستی استان فراهم می‌آورد.
۵. آیینهای کهن و محلی
۵-۱. چهارشنبه‌سوری
آخرین چهارشنبه سال در استان زنجان با آیینهای خاصی برگزار می‌شود که ریشه در فرهنگ کهن این دیار دارد.
مردم زنجان آخرین چهارشنبه سال را «آخر چهارشنبه» یا «ایلین آخر چرشنبه سی» می‌نامند.
چهارشنبه قبل از آخرین چهارشنبه سال را «کول چرشنبه» می‌نامند.
از جمله آیینهای خاص این شب می‌توان به آیین انداختن چوب و بخت‌گشایی دختران اشاره کرد که در برخی نقاط استان هنوز رواج دارد.
۶. بزرگداشت مفاخر و مشاهیر استان
استان زنجان دارای مفاخر و مشاهیر بزرگی در عرصه‌های علمی، ادبی، فقهی و فلسفی است که بزرگداشت آن‌ها در طول سال برگزار می‌شود.
۶-۱. شیخ عبدالکریم زنجانی
یکی از مهم‌ترین همایش‌های بزرگداشت مفاخر استان، همایش بزرگداشت شیخ عبدالکریم زنجانی است که توسط اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان برگزار می‌شود.
پیشینه: شیخ عبدالکریم زنجانی در هشتم ماه رمضان سال ۱۳۰۳ ه.ق در روستای باروت آغاجی زنجان متولد شد.
القاب: از او با عناوینی چون «الامام الزنجانی»، «مصلح الاکبر» و «فیلسوف الشرق» یاد شده است.
بزرگداشت: به‌مناسبت گرامیداشت این عالم زنجانی، کتابخانه «شیخ عبدالکریم زنجانی» در یکی از مناطق محروم استان در ۳ طبقه ساخته شده است. همچنین برنامه‌هایی برای برگزاری کنگره بین‌المللی این شیخ در دست اقدام است.
۶-۲. سایر مشاهیر
از دیگر مشاهیر و علمای استان زنجان می‌توان به افراد زیر اشاره کرد که اساتید شیخ عبدالکریم زنجانی بوده‌اند:
ملا قربان علی مجتهد زنجانی
میرزا مجید حکمی
میرزا ابراهیم عسکر زنجانی
سید حسن قنادی
۷. ثبت رویدادها در تقویم گردشگری کشور
استان زنجان در حوزه گردشگری رویدادها، عملکرد بسیار موفقی داشته است. تاکنون ۱۲ رویداد گردشگری این استان در تقویم رویدادهای گردشگری کشور به ثبت رسیده است. از جمله این رویدادها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
جشنواره ملی آش ایرانی
جشنواره بین‌المللی غذای اکو – جاده ابریشم
نمایشگاه ملی صنایع دستی
یوم‌العباس (اجتماع عظیم حسینیه اعظم زنجان)
جشنواره گلاب
این موفقیت نشان‌دهنده ظرفیت بالای استان زنجان در برگزاری رویدادهای فرهنگی و گردشگری در سطح ملی و بین‌المللی است.
جمع‌بندی
تقویم رویدادهای استان زنجان، گاهشماری پویا و غنی است که در آن تاریخ، فرهنگ، مذهب، تولید و هویت محلی به‌هم آمیخته شده‌اند. از روز ملی زنجان در هشتم مرداد که یادآور فیلسوف بزرگ این دیار، شیخ شهاب‌الدین سهروردی است، تا جشنواره گیلاس طارم در خردادماه، جشنواره ملی آش ایرانی در شهریورماه، یوم‌العباس در محرم، جشنواره گل محمدی سلطانیه، جشنواره گردو سهرورد، جشنواره انگور درسجین و بزرگداشت مفاخری همچون شیخ عبدالکریم زنجانی، همه و همه نشان از آن دارند که تقویم این استان، صرفاً یک جدول زمانی نیست، بلکه آیینهای تمام‌نما از زندگی، باورها، تولیدات و هویت مردمان زنجان است. ثبت ۱۲ رویداد این استان در تقویم گردشگری کشور، گواهی بر اهمیت و جایگاه والای این رویدادها در سطح ملی است.
