بررسی معضل طولانی‌شدن پروژه محور شهیدان کریمی در زنجان (محدوده سه‌راه امجدیه تا کوی‌های فرهنگ و ثمین)
شهر زنجان در سال‌های اخیر شاهد کلنگ‌زنی پروژه‌های بزرگ عمرانی بوده که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، احداث محور شهیدان کریمی است. این پروژه که از آن به عنوان “بزرگترین پروژه ترافیکی تاریخ زنجان” یاد می‌شود ، با هدف اتصال شرق و غرب شهر و روان‌سازی ترافیک در دستور کار قرار گرفت. محدوده اجرای این طرح از میدان سپاه آغاز و تا آرامستان شهر امتداد دارد، اما هسته مرکزی و پرچالش آن، محدوده سه‌راه امجدیه تا کوی‌های فرهنگ، ثمین و نانوایان است . با وجود گذشت بیش از دو سال از آغاز عملیات اجرایی (از خرداد ۱۴۰۲)، این پروژه هنوز به بهره‌برداری کامل نرسیده و شهروندان ساکن در این محدوده با مشکلات عدیده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کنند . این مقاله به بررسی ابعاد این تأخیر و تبعات آن بر زندگی روزمره ساکنان می‌پردازد.
بخش اول: معرفی پروژه و اهداف اولیه
پروژه محور شهیدان کریمی در سوم خرداد ۱۴۰۲ با مشارکت قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا کلنگ‌زنی شد . این طرح با برآورد اعتبار ۱۰ هزار میلیارد ریال (هزار میلیارد تومان) طراحی شده است . طبق اعلام مسئولان، ۷۰ درصد هزینه‌ها از محل واگذاری املاک شهرداری به پیمانکار و ۳۰ درصد به صورت نقدی تأمین می‌شود .
اهداف اصلی پروژه به شرح زیر اعلام شد:
اتصال شرق و غرب شهر و ایجاد یک راه ارتباطی جدید .
تسهیل ترافیک و کاهش گره‌های ترافیکی به ویژه در محدوده پرتردد سه‌راه امجدیه .
بهبود دسترسی به واحدهای مسکن ملی، فرودگاه، آرامستان و شهرک‌های قدیمی و جدید مانند زیتون، ثمین و نانوایان .
عمل به عنوان یک طرح پدافند شهری برای مدیریت بحران‌های احتمالی .
این پروژه شامل احداث چندین تقاطع غیرهمسطح، پل روگذر (از جمله پل روگذر ثمین و پل میدان مدیریت) و اصلاحات هندسی متعدد است .
بخش دوم: برنامه زمان‌بندی و تأخیرهای پیدرپی
وعده اولیه مسئولان، اتمام پروژه در بازه زمانی یک‌ساله بود . اما با گذشت زمان و آشکار شدن موانع، این وعده رنگ باخت. بعدها شهردار وقت زنجان، زمان اجرا را دو سال اعلام کرد که مقارن با پایان کار شورای شهر ششم (سال ۱۴۰۴) می‌شد .
با این حال، روند اجرا با کندی قابل توجهی مواجه شد. گزارشی در دی‌ماه ۱۴۰۲ (حدود ۷ ماه پس از شروع پروژه) نشان می‌داد که پیشرفت فیزیکی طرح تنها ۶ درصد است . این آمار، نگرانی شهروندان و انتقادات آن‌ها از “سرعت لاک‌پشتی” پروژه را به دنبال داشت . اگرچه برخی مسئولان، مشکلاتی مانند جانمایی کارگاه، معارضات تأسیساتی و تغییرات نقشه را دلیل تأخیر عنوان کردند ، اما عبور از مهلت دو‌ساله نیز نشان داد که برنامه‌ریزی اولیه از واقعیت‌های میدانی فاصله داشته است.
بخش سوم: مشکلات و تبعات برای ساکنان محدوده (سه‌راه امجدیه تا کوی فرهنگ و ثمین)
طولانی شدن اجرای این پروژه در محدوده سه‌راه امجدیه تا کوی‌های فرهنگ و ثمین، مشکلات متعددی را برای ساکنان ایجاد کرده است:
۱. اختلال در تردد و افزایش ترافیک:
طولانی شدن عملیات عمرانی در سه‌راه امجدیه که یکی از گره‌های اصلی ترافیک شهر است، خود به تشدید ترافیک در این محدوده و خیابان‌های اطراف مانند شهید مطهری، موسوی و ۱۷ شهریور دامن زده است . وجود کارگاه‌ها و ماشین‌آلات سنگین، عبور و مرور شهروندان را با مشکل مواجه کرده است.
۲. قطعی و جابجایی تأسیسات زیربنایی:
اجرای چنین پروژه‌هایی مستلزم جابجایی شبکه‌های آب، برق، گاز و مخابرات است. مسئولان نیز به لزوم همکاری تنگاتنگ دستگاه‌های خدمات‌رسان اشاره کرده‌اند . با این حال، ساکنان کوی‌های فرهنگ، ثمین و نانوایان در مقاطع مختلف شاهد قطعی و اختلال در این خدمات بوده‌اند که مستقیماً کیفیت زندگی آن‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.
۳. آلودگی زیست‌محیطی و کاهش امنیت:
فعالیت طولانی‌مدت ماشین‌آلات سنگین، خاک‌برداری‌ها و نخاله‌های ساختمانی، منجر به افزایش آلودگی هوا، گرد و غبار و آلودگی صوتی در منطقه شده است. این وضعیت برای ساکنانی که در مجاورت مستقیم پروژه زندگی می‌کنند، بسیار آزاردهنده است.
۴. ناامنی و کاهش رفت و آمد:
وجود زمین‌های خاک‌برداری شده، معابر ناهموار و فضاهای نیمه‌کاره در شب، به نقاطی ناامن برای عابران پیاده و به ویژه زنان و کودکان تبدیل شده است . این مسئله به کاهش سرمایه اجتماعی و تمایل به حضور در فضاهای عمومی محله منجر شده است.
۵. کاهش رضایت مندی و سرمایه اجتماعی:
ساکنان کوی‌های فرهنگ و ثمین که وعده دسترسی آسان‌تر به مرکز شهر و کاهش زمان سفر به آن‌ها داده شده بود ، اکنون با ترافیک سنگین‌تر و بلاتکلیفی طولانی‌مدت مواجه هستند. این مسئله به نارضایتی گسترده و کاهش اعتماد شهروندان به وعده‌های مسئولان شهری دامن زده است. همان‌طور که رئیس کمیسیون ترافیک شورای شهر نیز به گلایه‌های برخی شهروندان درخصوص طولانی شدن زمان اجرا اذعان داشته است .
بخش چهارم: علل تأخیر از نگاه مسئولان و کارشناسان
بررسی اظهارات مسئولان شهری، دلایل زیر را برای تأخیر در اجرای پروژه نشان می‌دهد:
مشکلات فنی و خاک ریزی: شهردار وقت به ریزشی بودن خاک منطقه و پیچیدگی حفاری برای شمع‌های پل اشاره کرد .
معارضات تأسیساتی: نیاز به جابجایی تأسیسات آب، برق و مخابرات که گاه با کندی یا عدم همکاری دستگاه‌ها همراه بوده است .
تغییرات نقشه: امکان تغییر نقشه در حین اجرا به دلیل روش EPC که خود موجب تأخیر می‌شود .
مشکلات اولیه کارگاه: در ابتدای کار، مشکل جانمایی کارگاه وجود داشت که حل آن زمان‌بر شد .
نتیجه‌گیری و پیشنهادات
پروژه محور شهیدان کریمی در زنجان، به ویژه در محدوده سه‌راه امجدیه تا کوی‌های فرهنگ و ثمین، به نمادی از شکاف بین وعده و عمل در مدیریت شهری تبدیل شده است. طولانی شدن اجرای این طرح، نه تنها اهداف اولیه آن را تحت‌الشعاع قرار داده، بلکه به یک معضل اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی برای ساکنان این منطقه تبدیل شده است.
برای برون‌رفت از این وضعیت و جبران بخشی از نارضایتی‌ها، اقدامات زیر ضروری به نظر می‌رسد:
۱. تسریع در تکمیل بخش‌های قابل بهره‌برداری: همان‌طور که وعده افتتاح مرحله‌ای پل‌ها (مانند پل روگذر ثمین) داده شده ، باید این وعده‌ها با جدیت عملی شود تا مردم هر چه سریع‌تر نتایج مثبت پروژه را لمس کنند.
۲. مدیریت دقیق معارضات: هماهنگی بیشتر با دستگاه‌های خدمات‌رسان برای جلوگیری از قطعی‌های مکرر و اطلاع‌رسانی قبلی به ساکنان.
۳. شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی مستمر: نصب روزشمار دقیق و گزارش‌دهی منظم از پیشرفت فیزیکی و موانع موجود به شهروندان.
۴. جبران خسارت‌های وارده: در نظر گرفتن بسته‌های حمایتی یا تخفیف در عوارض برای ساکنان محدوده‌هایی که بیشترین آسیب را از این پروژه طولانی متحمل شده‌اند.
تا زمانی که مدیریت پروژه‌های کلان شهری با نگاه کارشناسی، برنامه‌ریزی واقع‌بینانه و مشارکت و احترام به حقوق شهروندان همراه نباشد، محور شهیدان کریمی نیز چون نمونه‌های مشابه در دیگر شهرها، به پرونده‌ای باز و مایه دلخوری شهروندان تبدیل خواهد ماند.
