دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان؛ نگین عاشورایی ایران زمین
دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان؛ نگین عاشورایی ایران زمین
در دل شهر تاریخی زنجان، در جنوبی‌ترین بخش آن، بنایی رفیع و نورانی خودنمایی می‌کند که سال‌هاست به عنوان یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های مذهبی شیعیان در ایران شناخته می‌شود. حسینیه اعظم زنجان، این نگین درخشان عاشورایی، نه تنها یک مکان مذهبی، بلکه نمادی از هویت، غیرت و ایمان مردمان این دیار است. در این مقاله، سفری خواهیم داشت به اعماق تاریخ این مکان مقدس، از شکل‌گیری تا فراز و نشیب‌هایی که پشت سر گذاشته است.
تاریخچه حسینیه اعظم زنجان؛ ریشه‌هایی در اعماق تاریخ
قدمت حسینیه اعظم زنجان به حدود یک قرن پیش می‌رسد. براساس شواهد تاریخی، وجود آن در دوره افشاریه قطعی و ساخت آن در دوره صفویه بسیار محتمل دانسته شده است. این مکان مقدس توسط دو تن از بزرگان زنجان به نام‌های حاج میرزا محمد نقی و حاج میرزا بابایی وقف گردید.
براساس تحقیقات انجام‌شده توسط پژوهشگر زنجانی، حسین حسینعلی، پنج سند مکتوب وجود دارد که به نقل از ریش‌سفیدان و مورخان، تاریخچه حسینیه اعظم زنجان را بیان و اثبات کرده است. حسینیه اعظم زنجان به عنوان دومین قربانگاه جهان اسلام بعد از منا و مرکز پایتخت شور و شعور حسینی در ایران شناخته شده است.
دسته عزاداری هشتم محرم؛ عظیم‌ترین اجتماع عاشورایی ایران
شهرت اصلی حسینیه اعظم زنجان به خاطر دسته عظیم عزاداری‌ای است که هر سال در هشتمین روز ماه محرم، یعنی «یوم‌العباس»، برگزار می‌شود. این دسته حرکت خود را از محل حسینیه اعظم واقع در خیابان فردوسی شروع می‌کند و پس از طی مسیر خیابان امام خمینی (ره) حد فاصل سبزه‌میدان، به سمت امامزاده سید ابراهیم (ع) شهر زنجان حرکت می‌کند.
در سال ۱۳۹۱، جمعیت این دسته افزون بر ۵۰۰ هزار نفر بوده است. این مراسم باشکوه در تاریخ ۱۵ دیماه ۱۳۸۷ با شماره ثبتی ۱۰ به عنوان دهمین مورد از میراث معنوی ثبت‌شده در ایران به ثبت رسید. امروزه مراسم هشتم محرم زنجانی‌ها به صورت زنده و همزمان از ۱۴ شبکه تلویزیونی برای عزاداران داخلی و عاشقان اباعبدالله در خارج از کشور پخش می‌شود.
بمباران حسینیه اعظم زنجان؛ حمله دشمن به حریم قدس
در اقدامی کوردلانه و ضدبشری، دشمن وحشی صهیونیستی-آمریکایی بامداد روز سه‌شنبه ۱۱ فروردین ۱۴۰۵ به حسینیه اعظم زنجان حمله هوایی کرد. در این حمله، گنبد و مناره‌های این حسینیه آسیب دیدند و ساختمان اداری و فرهنگی حسینیه شامل کتابخانه، صندوق قرض‌الحسنه، مهمانسرا و مغازه‌های اطراف به شدت تخریب شد.
بر اثر این حمله، پیکر سه شهید از هموطنان از زیر آوار بیرون آورده شد و ۲۶ نفر نیز مصدوم شدند که ۱۲ نفر ترخیص و ۱۲ نفر در اورژانس بستری موقت شدند و ۲ نفر در بخش بستری شدند. با این حال، علیرضا فیروزفر، رئیس هیئت امنای حسینیه اعظم زنجان، تأکید کرد که این مکان مقدس را بهتر از قبل خواهند ساخت.
مداحان و شاعران برجسته حسینیه اعظم
حسینیه اعظم زنجان همواره میزبان مداحان و شاعران برجسته اهلبیت (ع) بوده است. از جمله این بزرگان می‌توان به استاد حاج ولی‌الله کلامی، شاعر و مداح برجسته اهلبیت (ع)، اشاره کرد. وی دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان را نماد پیوند ایمان و هویت تاریخی مردم این دیار می‌داند.
در آستانه هشتم محرم هر سال، شاه‌بیت دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان اعلام می‌شود؛ بیتی حماسی که نه تنها سوگ ابوالفضل‌العباس (ع) را می‌سراید، بلکه پژواک غیرت و ایستادگی ملتی است که فرزندان رشیدش در برابر ظلم و تجاوز، سینه‌سپر کردند.
از دیگر مداحان مطرح این حسینیه می‌توان به حاج سید یوسف شبیری، حاج مرتضی حیدری، حاج سید محمود حسینی و حاج مهدی رسولی اشاره کرد که هر ساله در شب‌های محرم به مدیحه‌سرایی می‌پردازد.
فعالیت‌های متنوع حسینیه اعظم فراتر از ایام محرم
حسینیه اعظم زنجان تنها به ایام محرم محدود نمی‌شود و در طول سال فعالیت‌های گسترده‌ای دارد:
کتابخانه و مراکز فرهنگی: این حسینیه دارای کتابخانه غنی و مراکز فرهنگی متعددی است که به ترویج معارف اهلبیت (ع) می‌پردازند.
صندوق قرض‌الحسنه: یکی از خدمات ارزشمند این مجموعه، صندوق قرض‌الحسنه‌ای است که به نیازمندان خدمت می‌کند.
برنامه‌های مذهبی سالانه: از جمله این برنامه‌ها می‌توان به «سه‌شنبه‌های مهدوی» و مراسم شیرخوارگان حسینی اشاره کرد.
پذیرایی از زائران: در ایام محرم، سه هزار خادم و خادمیار افتخاری برای خدمت‌رسانی به عزاداران سازماندهی می‌شوند.
نذورات و قربانی‌ها؛ شکوه بی‌نظیر ایثار
بنا به اسناد موجود، حسینیه اعظم تنها در یک سال و در مسیر حرکت این دسته، نزدیک به ۱۳ هزار رأس قربانی به حسینیه داده شد و علاوه بر آن بالغ بر یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان نیز نذورات نقدی مردم ارائه شده است. این آمار نشان‌دهنده عمق ارادت و عشق مردم به خاندان عصمت و طهارت است.
حسینیه اعظم؛ زخمی اما سربلند
با وجود تمام خسارت‌های واردشده در حمله اخیر، حسینیه اعظم زنجان همچنان زخمی اما سربلند، پرشورتر از گذشته مهیای برگزاری مراسم یوم‌العباس است. استاندار زنجان با بیان اینکه این مراسم به عنوان یکی از بزرگترین اجتماعات مذهبی جهان اسلام شناخته می‌شود، تأکید کرد که آسیب واردشده به بخش‌هایی از حسینیه اعظم، موجب افزایش شور و احساس مسئولیت دینی در میان مردم شده است.
حجت‌الاسلام محمدهادی بیات، رئیس هیئت امنای حسینیه اعظم زنجان، با تأکید بر اینکه فعالیت‌های حسینیه هرگز متوقف نخواهد شد، تصریح کرد: «همانگونه که فرهنگ عاشورا در طول تاریخ با وجود همه دشمنی‌ها زنده و پویا باقی مانده است، مسیر خدمت‌رسانی و ترویج معارف اهلبیت (ع) در حسینیه اعظم زنجان نیز با قدرت ادامه خواهد یافت».
سخن پایانی
حسینیه اعظم زنجان، بیش از یک مکان مذهبی، مظهر عشق، ایثار و مقاومت است. این بنای مقدس در طول تاریخ پرافتخار خود، همواره کانون تجمع عاشقان حسینی بوده و با وجود تمام دشمنی‌ها و آسیب‌ها، همچون کوهی استوار در برابر طوفان‌های روزگار ایستاده است. فریاد «یل یاتار، طوفان یاتار، یاتماز حسینین پرچمی» مردم زنجان در جهان طنین‌انداز شده و خواهد ماند.
به راستی که زنجان، پایتخت عشق و شور حسینی است؛ شهری که عاشقانش روز هشتم محرم را بهانه‌ای می‌دانند برای تجدید میثاق با آرمان‌های سیدالشهدا (ع) و نشان دادن غیرت و وفاداری خود به مکتبی که خون بر شمشیر پیروز است.
