کارآفرینی خلاق و استارتاپ‌های نوپا در شهرک‌های صنعتی زنجان
کارآفرینی خلاق و استارتاپ‌های نوپا در شهرک‌های صنعتی زنجان
زنجان را با چاقوهای اعلا، ملیله‌کاری‌های نفیس و معادن سرب و روی می‌شناسند. اما در سال‌های اخیر، چهره‌ی دیگری از این استان در حال شکل‌گیری است؛ چهره‌ای که در آن، جوانان خوش‌فکر با اتکا به ایده‌های نوآورانه‌شان، در حال نوشتن فصل تازه‌ای از اقتصاد دانش‌بنیان هستند. از دل بحران‌های اقتصادی و چالش‌های بیکاری، موجی از کارآفرینی خلاق و استارتاپ‌های نوپا در شهرک‌های صنعتی و مراکز رشد زنجان سر برآورده است. این گزارش، روایتی است از عبور از بحران به مدد نوآوری و همت جوانان این دیار.
پارک علم و فناوری؛ قلب تپنده‌ی نوآوری زنجان
اگر به دنبال مرکز ثقل تحولات کارآفرینی در زنجان هستید، باید به پارک علم و فناوری استان زنجان سر بزنید. این پارک که در اسفندماه ۱۳۹۶ افتتاح شد، با وجود اینکه جزو آخرین استان‌ها در ایجاد این زیرساخت بود، اما توانسته در مدت کوتاهی به یکی از پارک‌های مطرح کشور تبدیل شود. پارک علم و فناوری سازمانی است که توسط متخصصان حرفه‌ای اداره می‌شود و هدف اصلی آن افزایش ثروت جامعه از طریق تشویق و ارتقاء فرهنگ نوآوری و افزایش توان رقابت در میان شرکت‌ها و مؤسساتی است که متکی بر علم و دانش در محیط پارک فعالیت می‌کنند.
آمار و ارقام این پارک، گویای رشد چشمگیر آن است. در حال حاضر ۲۲۸ شرکت در این پارک مستقر هستند که برای ۱,۳۱۹ نفر اشتغالزایی کرده‌اند. گردش مالی این شرکت‌ها به ۱,۱۲۹ میلیارد تومان رسیده و توانسته‌اند ۲۶۳ میلیارد تومان سرمایه جذب کنند. این اعداد نشان می‌دهد که اکوسیستم کارآفرینی در زنجان، دیگر یک رویا نیست؛ یک واقعیت اقتصادی است.
مرکز نوآوری؛ خانه‌ی استارتاپ‌های تازه‌نفس
در دل پارک علم و فناوری، مرکز نوآوری زنجان در سال ۱۳۹۸ تأسیس شد تا پل ارتباطی بین ایده‌های خام و کسب‌وکارهای پایدار باشد. این مرکز با ارائه خدماتی مانند فضای کار اشتراکی، استارتاپ استودیو برای کسب‌وکارهای در آغاز راه، دوره‌های آموزشی کاربردی و در نهایت شتابدهی برای محصولات آماده، چرخه‌ی کامل حمایت از یک استارتاپ را پوشش می‌دهد.
استارتاپ استودیو، محلی مناسب برای شروع کار استارتاپ‌هایی است که در آغاز راه هستند و توسط پارک علم و فناوری استان زنجان اعتبارسنجی شده‌اند. این فضا به تیم‌های نوآور کمک می‌کند تا بدون دغدغه‌ی هزینه‌های اولیه، روی توسعه محصول خود متمرکز شوند.
ایده‌هایی که به بار نشستند؛ از چسب کفش تا فرآوری مواد معدنی
اما داستان کارآفرینی در زنجان، فقط به آمار و ارقام خلاصه نمی‌شود. پشت هر استارتاپ، یک ایده، یک تیم و یک تلاش بی‌وقفه نهفته است:
تولید چسب تخصصی کفش با فرمولاسیون بومی: یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان زنجانی، برای تکمیل زنجیره تولید کفش در استان، موفق شده است برای نخستین بار چسب تخصصی صنعت کفش را با کیفیت بالا و فرمولاسیون بومی تولید کند. پیش از این، این نوع چسب از کشور چین وارد می‌شد. این موفقیت، نمادی از «خودکفایی» و کاهش وابستگی به واردات است.
فرآوری مواد معدنی با ایده‌های تازه: با توجه به پتانسیل بالای زنجان در حوزه معادن سرب و روی، یک تیم جوان کارآفرین با ارائه ایده‌های نوین در زمینه فرآوری مواد معدنی، توانسته است ارزش افزوده‌ی قابل توجهی خلق کند و گامی در جهت تکمیل زنجیره ارزش این صنعت بردارد.
تسهیل‌گری کسب‌وکار با تیم‌های جوان: برخی استارتاپ‌ها نیز با رویکرد تسهیل‌گری، به کسب‌وکارهای سنتی کمک می‌کنند تا فرآیندهای خود را بهینه‌سازی کنند و با استفاده از فناوری‌های نوین، بهره‌وری خود را افزایش دهند.
شهرک‌های صنعتی؛ بستری برای جهش
در کنار پارک علم و فناوری، شرکت شهرک‌های صنعتی استان زنجان نیز نقش مهمی در توسعه کارآفرینی ایفا کرده است. این شرکت تاکنون برای بیش از ۲۳ هزار نفر اشتغال ایجاد کرده و شهرک‌های صنعتی را به قطب تولید و پایه اقتصادی استان تبدیل کرده است.
اما خبر بزرگتر، احداث دو شهرک تخصصی جدید در زنجان است: شهرک تخصصی صنایع خلاق و شهرک فناوری.
شهرک صنایع خلاق با هدف تبدیل شدن به پیشران توسعه گردشگری و با تمرکز بر صنایع خلاق، نقش مهمی در جذب گردشگر و ارتقای ظرفیت‌های فرهنگی و هنری استان ایفا خواهد کرد. صنایع خلاق شامل حوزه‌های مختلفی از جمله هنرهای تجسمی، هنرهای نمایشی، موسیقی، فیلم، طراحی، تبلیغات، نشر، نرم‌افزار و بازی‌های رایانه‌ای است و هدف اصلی آن تولید محتوا و محصولات خلاقانه‌ای است که ارزش اقتصادی و فرهنگی داشته باشند.
شهرک فناوری نیز برای توسعه و تقویت زیرساخت‌های صنایع نوین و فناورانه طراحی شده است و قرار است خدمات پشتیبان در حوزه‌های تولید، کشاورزی، صنعت و خدمات را به شکل جامع ارائه دهد. همچنین برنامه‌ریزی برای احداث آزمایشگاه‌های مرجع در این شهرک‌ها صورت گرفته است که می‌تواند به عنوان مرجع ملی و حتی بین‌المللی عمل کند.
حمایت صنایع بزرگ از استارتاپ‌ها؛ ضرورتی اجتناب‌ناپذیر
یکی از گلوگاه‌های اصلی در مسیر رشد استارتاپ‌ها، ارتباط آنها با صنایع بزرگ است. آذر پیوند، یکی از فعالان این حوزه، بر ضرورت حمایت صنایع بزرگ استان زنجان از استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای نوین اینترنتی به عنوان شتاب‌دهنده تأکید کرده است. این ارتباط دوسویه، هم به صنایع بزرگ کمک می‌کند تا با فناوری‌های روز آشنا شوند و هم به استارتاپ‌ها فرصت می‌دهد تا در بستری واقعی، محصول خود را محک بزنند.
چالش‌ها و موانع پیش رو
با وجود این پیشرفت‌ها، مسیر کارآفرینی در زنجان هموار نیست. رئیس پارک علم و فناوری زنجان به صراحت از مشکل اختصاص زمین برای استقرار شرکت‌های دانش‌بنیان گلایه کرده است. ابتدا ۱۰ هکتار زمین در جاده پایین کوه برای پارک تخصیص داده شد، اما به دلیل برنامه‌های راه و شهرسازی، امکان تفویض قرارداد نهایی میسر نشد. سپس ۲.۵ هکتار از زمین‌های ارتش با همکاری استاندار در نظر گرفته شد، اما باز هم به نتیجه نرسید. این محدودیت مکانی، مانعی جدی برای پذیرش متقاضیان جدید و رشد اکوسیستم کارآفرینی استان ایجاد کرده است. متأسفانه بودجه‌ای که برای پارک علم و فناوری در نظر گرفته شده، به دلیل عدم تحویل نهایی زمین، در حال عودت است.
علاوه بر این، علی‌رغم اینکه زنجان از لحاظ نرخ رشد در سال‌های ابتدایی تأسیس پارک در کشور برتر بود، اما به دلیل مشکلات زمین و محل استقرار شرکت‌ها، این نرخ رشد در سال‌های بعد متوقف شد. با این حال، زنجان استعداد خوبی در رشد و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان دارد و انتظار می‌رود دستگاه‌های اجرایی همکاری بیشتری داشته باشند.
آینده‌ای روشن در انتظار کارآفرینان زنجانی
با وجود تمام موانع، آینده کارآفرینی در زنجان روشن به نظر می‌رسد. حمایت از کارآفرینان جوان و ایجاد بستر مناسب برای توسعه کسب‌وکارهای نوآور در زنجان، آینده اقتصادی درخشان‌تری را برای کشور رقم خواهد زد. استاندار زنجان نیز بر جایگاه رو به رشد اقتصاد دیجیتال و تجارت الکترونیک تأکید کرده و بهره‌گیری از این ظرفیت را موجب رشد اقتصادی استان دانسته است.
از سوی دیگر، کانون کارآفرینان زنجان به عنوان تسهیل‌گر ارتباط صنعت و دانشگاه فعالیت می‌کند. رئیس این کانون نیز بر حمایت از ایده‌های نوآورانه و ایجاد بستر مناسب برای فعالیت کارآفرینان جوان به عنوان کلید آینده اقتصادی استان تأکید دارد. همچنین استفاده از نقد تخصصی مدیران در ارزیابی ایده‌های نوپا می‌تواند مانع از اتلاف منابع و هزینه‌های اضافی در شرکت‌های نوظهور زنجان شود.
جمع‌بندی؛ از بحران تا بالندگی
زنجان در سال‌های اخیر، مسیر دشوار اما امیدوارکننده‌ای را از یک اقتصاد متکی بر صنایع سنتی به سوی اقتصادی پویا و دانش‌بنیان طی کرده است. جوانان این استان با اتکا به خلاقیت و نوآوری، در حال عبور از بحران‌های اقتصادی و خلق ارزش‌های جدید هستند. پارک علم و فناوری، مرکز نوآوری، شهرک‌های صنعتی و حمایت‌های نهادی، بستر این تحول را فراهم کرده‌اند. هرچند موانعی مانند کمبود زمین و زیرساخت‌ها همچنان پابرجاست، اما عزم راسخ کارآفرینان و مسئولان، امید به آینده‌ای روشن‌تر را زنده نگه داشته است. زنجان امروز، سرزمین ایده‌های نوپاست؛ ایده‌هایی که می‌توانند نه تنها استان، که اقتصاد کشور را متحول کنند.
