فاجعه اقتصادی؛ شاهکار دولت پزشکیان تنها در دو سال!
پزشکیان و میراث شوم «جراحی اقتصادی»؛ از شعارِ کارشناسی تا فاجعه‌ی ۸۲ ساله
دولتی که با وعده‌ی «کار کارشناسی» و «رفع تحریم» سر کار آمد، حالا پس از دو سال، رکورد‌شکن‌ترین تورم تاریخ ایران را به نام خود ثبت کرده است.
دو سال از آغاز به کار دولت چهاردهم می‌گذرد؛ دولتی که با شعارهای رنگارنگِ «کار کارشناسی»، «مذاکره» و «رفع تحریم» سکان هدایت اقتصاد ایران را به دست گرفت. حالا اما کارنامه‌ای که پیش روی ماست، نه فقط یک عملکرد ضعیف، که فاجعه‌ای تمام‌عیار در تاریخ اقتصادی ایران است. مسعود پزشکیان و تیم اقتصادی‌اش، با تکیه بر نسخه‌های شوک‌درمانی و حذف ارز ترجیحی، سفره‌ی مردم را به کام تاخت و تاز بی‌امان قیمت‌ها کشاندند و میراثی را که دولت شهید رئیسی با زحمت به جا گذاشته بود، در کمتر از دو سال به آتش کشیدند.
تورم؛ رکوردشکنیِ ۸۲ ساله با سیاستِ «شوک‌درمانی»
تلخ‌ترین بخش این کارنامه، آمارِ ویرانگرِ تورم است. بر اساس گزارش مرکز آمار، نرخ تورم سالانه در مناطق شهری در سال ۱۴۰۴ به ۴۹.۶ درصد رسید که از سال ۱۳۲۲ تاکنون بالاترین تورم در ایران است. پیش از این بالاترین تورم در ۸ دهه اخیر متعلق به دولت هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۷۴ با ۴۹.۳ درصد بود که دولت پزشکیان با حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی توانست این رکورد منفی را هم به نام خود ثبت کند.
اما این پایان ماجرا نیست. تورم نقطه‌به‌نقطه کل کالاهای مصرفی با ۵۷ واحد درصد افزایش از ۳۱.۶ درصد در مرداد ۱۴۰۳ به ۸۸.۶ درصد در خرداد ۱۴۰۵ افزایش پیدا کرده است. تورم نقطه‌به‌نقطه مواد غذایی نیز در این مدت ۱۰۹.۵ واحد درصد بیشتر شده و از ۲۴.۴ درصد در مرداد ۱۴۰۳ به ۱۳۳.۹ درصد در خرداد امسال رسیده است. در تیرماه ۱۴۰۵، نرخ تورم سالانه به ۶۶ درصد جهش کرد.
به عبارت دیگر، تورم غذا نسبت به پایان دولت شهید رئیسی ۵.۵ برابر شده است. یادتان هست که پزشکیان در خرداد ۱۴۰۳ چه گفت؟ او به شدت از نرخ تورم در دولت شهید رئیسی انتقاد می‌کرد. عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی دولت پزشکیان، در اردیبهشت ۱۴۰۳ خواستار عذرخواهی شهید رئیسی از مردم بابت بالا بودن نرخ تورم شده بود. حالا اما با تورمی چند برابرِ آنچه انتقاد می‌کردند، نه پزشکیان از نرخ تورم انتقاد می‌کند و نه همتی از رئیس دولت می‌خواهد که از مردم بابت تورم بالا عذرخواهی کند.
دلار؛ از ۶۰ هزار تومان تا ۱۹۵ هزار تومان در دو سال
قیمت دلار که در ابتدای دولت پزشکیان حدود ۶۰ هزار تومان بود، در مرداد ۱۴۰۵ به بیش از ۱۹۵ هزار تومان رسید؛ رشدی بیش از ۲۲۵ درصد. ارزش پول ملی در سفره‌ی مردم، بیش از دو سوم خود را از دست داده است.
جزئیات این فاجعه در بازار ارز روشن‌تر می‌شود. در دی‌ماه ۱۴۰۴، پزشکیان رسماً اعلام کرد: «ما دیگر دلار ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی به کسی نمی‌دهیم». این یعنی قیمت ارز وارداتی از ۲۸.۵۰۰ تومان به نرخ نیما که در همان زمان به حدود ۶۵ تا ۱۱۲ هزار تومان رسید، جهش پیدا کرد. بازار آزاد نیز از همین نقطه، مسیر صعودی بی‌سابقه‌ای را آغاز کرد. ارزش پول ملی در کمتر از یک سال، بیش از ۸۰ درصد نابود شد. این یعنی اگر کسی یک سال پیش ۱۰۰ میلیون تومان پس‌انداز داشت، امروز ارزش آن به کمتر از ۲۰ میلیون تومان رسیده است.
حذف ارز ترجیحی؛ جنایت اقتصادی با لباس اصلاحات
اتفاقی که این فاجعه را رقم زد، سیاست حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی بود که عبدالناصر همتی از دی‌ماه سال گذشته آن را به عنوان اولویت اصلی خود اعلام کرد. ۶۰ کارشناس، صاحبنظر، فعال صنفی و نماینده مجلس که در میان آنها حتی حامیان مسعود پزشکیان در انتخابات هم دیده می‌شوند، در گفت‌وگو با چارسوق تصریح کردند که عامل اصلی گرانی‌ها حذف ارز ترجیحی بوده است و دولت نباید با بهانه کردن جنگ، اشتباه سیاستی خود را انکار کند.
طرفداران فکری همتی در رسانه‌ها تبلیغ می‌کردند که اگر جلوی ارز ۲۸۵۰۰ تومانی را بگیریم، رانت‌های کلانی را از بین خواهیم برد و با همگرا شدن نرخ‌ها به سمت ارز تکنرخی خواهیم رفت. اما روندها پس از حذف ارز ترجیحی، واقعیت‌های دیگری را آشکار کرد: جهش نرخ‌ها، رکوردشکنی نرخ تورم، شوک قیمتی به کالاهای اساسی، مایحتاج عمومی و دارو و درنهایت رسیدن دلار به مرز ۲۰۰ هزار تومان.
قیمت ۵۰ قلم مواد غذایی پرمصرف مردم قبل از حذف ارز ترجیحی ۱۲ میلیون و ۱۹۰ هزار تومان بود که در تیرماه امسال به ۲۰ میلیون و ۷۴۰ هزار تومان افزایش یافته است؛ یعنی ۸.۵ میلیون تومان گران شده. دولت پزشکیان فقط یک میلیون تومان کالابرگ به مردم اعطا کرده است؛ یعنی از آن ۸.۵ میلیون تومان گرانی تحمیلی، فقط یک میلیون تومانش با کالابرگ جبران شده و ۷.۵ میلیون تومان دیگر به جیب مردم تحمیل شده است. همتی که لیدری سیاست حذف ارز ترجیحی را به عهده داشت، اکنون ادعا کرده که اضافه کردن ۲۳۰ هزار تومان به رقم یک میلیون تومانی کالابرگ، کافی است! توجیهی کاملاً فریبکارانه که حتی با اضافه کردن این مبلغ، همچنان ۷ میلیون و دویست هزار تومان از گرانی تحمیلی جبران نشده باقی می‌ماند.
میراثی که در آتش سوخت
مقایسه با دولت قبل، روایتِ تلخ‌تری را آشکار می‌کند. دولت رئیسی، تورم سالانه‌ای حدود ۴۶ درصد را از دولت روحانی تحویل گرفت و پس از ۳ سال آن را به ۳۵ درصد رساند و به دولت پزشکیان تحویل داد. اما این میراث در کمتر از دو سال، با یک جهش تاریخی، به ۶۶ درصد رسید. به عبارت دیگر، تورمی که دولت قبل ۳ سال برای کاهش آن تلاش کرد، در ۲ سال دولت جدید نه‌تنها بازگشت، بلکه از نقطه‌ی شروعِ دولتِ قبل هم فراتر رفت.
در حالی که قیمت دلار در ابتدای دولت پزشکیان حدود ۶۰ هزار تومان بود، در دولت شهید رئیسی دلار با ثبات‌ترین نرخ خود در سال‌های اخیر را تجربه کرده بود. نان لواش ۳۳۲٪، شیر ۴۴۴٪، برنج ۳۸۳٪ و گوشت قرمز ۳۴۰٪ گران شده است.
بیشتر بخوانید: مقایسه جامع اقتصادی دولت‌های احمدی‌نژاد، روحانی، رئیسی و پزشکیان
قطعی برق بی‌برنامه؛ میراث شوم ناکارآمدی
تابستان ۱۴۰۵ فرا رسید و با خود نه تنها گرما، که خاموشی‌های مکرر و بی‌برنامه را به ارمغان آورد. پزشکیان تنها چند ماه پیش با قاطعیت اعلام کرده بود که «سال ۱۴۰۵ دیگر خاموشی نخواهیم داشت» و «انتظار می‌رود در تابستان سال آینده شاهد پایداری شبکه و توقف قطعی برق منازل مسکونی باشیم». اما واقعیت تلخ میدانی، حکایت دیگری دارد. معاون رئیس‌جمهور، اسماعیل سقاب اصفهانی، صراحتاً اعلام کرد «امسال ساعات قطع برق بیشتر خواهد شد». این تناقض گویا میان سخن و عمل، پیش‌درآمدی است بر روایتی از ناتوانی مدیریتی.
مذاکره با آمریکا؛ فاجعه‌بارترین تفاهم تاریخ ایران
در تاریخ جمهوری اسلامی ایران، مذاکره با آمریکا همواره پرهزینه‌ترین عرصه‌ی سیاسی بوده است. آنچه در دولت پزشکیان، با محوریت عراقچی و قالیباف رقم خورد، فاجعه‌بارترین تفاهم تاریخ ایران لقب گرفت؛ تفاهمی که پیش از خشک شدن جوهرش، در آتش نقض عهد دشمن سوخت.
پزشکیان که با وعده‌ی مذاکره و رفع تحریم سر کار آمده بود، حالا اعتراف می‌کند که آمریکا ما را فریب داد. اما پرسش اینجاست: چند بار فریب خوردن کافی است تا بپذیریم اشکال از محاسبه شما بوده است؟ یکبار با توصیه شما با آمریکا مذاکره کردیم؛ پاسخش را با بمب گرفتیم. بار دیگر با تقاضای شما به مذاکره اعتماد کردیم؛ باز هم پاسخ، حمله و ترور و جنگ و مرگ هزاران زن و کودک ایرانی بود.
هزینه‌ی فریب را مردم پرداختند
دولت پزشکیان با شعار «کار کارشناسی» آغاز به کار کرد، اما حاصل کارشناسی‌اش، رکوردشکنی تورم ۸۲ ساله، سقوط ۲۲۵ درصدی دلار، گرانی ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصدی مواد غذایی، قطعی برق بی‌برنامه و فاجعه‌بارترین تفاهم تاریخ ایران شد.
دکتر سید یاسر جبرائیلی، دبیرکل حزب تمدن نوین اسلامی، در نامه‌ای به پزشکیان نوشت: «جناب آقای دکتر پزشکیان مسئول خون‌های ریخته شده در دی‌ماه و حوادث بعد از آن که منجر به شهادت امام و جمعی از هموطنان شد، شخص جنابعالی هستید. در زمانی که اطرافیانتان برای “جراحی اقتصادی” رسماً نسخه کشتار تجویز می‌کردند، در جلسه آذرماه ۱۴۰۴ به جنابعالی هشدار دادم که سیاست‌های اقتصادی شما فاجعه خواهد آفرید.»
پزشکیان در خرداد ۱۴۰۳ از تورم دولت قبل انتقاد می‌کرد و همتی خواستار عذرخواهی شهید رئیسی از مردم شده بود. امروز اما با تورمی چند برابر، سکوت کرده‌اند. آقای پزشکیان! هزینه‌ی فریب خوردن شما را مردم دادند.
