ایده‌های میلیاردی در گردشگری سلامت؛ چرا زنجان در این حوزه حرفی برای گفتن دارد؟
استان زنجان با طبیعت بکر، چشمه‌های آب گرم معدنی و موقعیت ویژه در شمال غرب کشور، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های گردشگری سلامت ایران دارد. اما با وجود این ظرفیت‌ها، گردشگری سلامت در زنجان همچنان یک فرصت ناشناخته باقی مانده است. این گزارش، نگاهی است به پتانسیل‌های درمانی استان، چالش‌های پیش رو و راهکارهای توسعه این صنعت میلیاردی.
گردشگری سلامت چیست و چه ابعادی دارد؟
گردشگری سلامت، فراتر از گردشگری پزشکی است. این حوزه به گردشگری پزشکی، گردشگری درمان طبیعی و همچنین گردشگری صحت، تندرستی و پیشگیری تقسیم می‌شود. در حالی که گردشگری پزشکی بر درمان بیماری‌ها از طریق جراحی و مداخلات پزشکی متمرکز است، گردشگری درمان طبیعی از ظرفیت‌های محیطی مانند چشمه‌های آب گرم و آب‌های معدنی برای بهبود سلامت استفاده می‌کند. زنجان، در هر دو حوزه، حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.
چشمه آب گرم وننق؛ گنجینه‌ای درمانی در ۲۰ کیلومتری زنجان
یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های گردشگری سلامت در زنجان، چشمه آب گرم وننق است. این چشمه که در فاصله ۲۰ کیلومتری شهر زنجان، بین دو روستای وننق و لگاهی واقع شده، با دمای حدود ۴۵ درجه سانتی‌گراد و خواص درمانی منحصربه‌فرد، روزانه میزبان صدها گردشگر است.
به گفته دهیار روستای وننق، استحمام در این آب آرام‌بخش بوده و برای درمان کمردرد و پادرد بسیار مؤثر است. با این حال، میزان فلوئور در آب این چشمه حدود ۵ میلی‌گرم در لیتر است که آشامیدن متوالی آن ممکن است موجب بیماری فلوئوروز شود. بنابراین، این چشمه بیشتر برای استحمام درمانی مناسب است تا آشامیدن.
با وجود این پتانسیل بالا، چشمه وننق هنوز به اندازه کافی شناخته نشده و زیرساخت‌های مناسب برای جذب گردشگران سلامت در اطراف آن ایجاد نشده است. تکمیل زیرساخت‌ها و راه‌دسترسی می‌تواند این منطقه را به یکی از مقاصد اصلی گردشگری درمانی در غرب کشور تبدیل کند.
ظرفیت‌های درمانی استان؛ زیرساختی که نیاز به معرفی دارد
رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان زنجان معتقد است که زیرساخت‌های خوبی در حوزه درمان استان وجود دارد و شاخص‌های پزشکی در زنجان ارتقا یافته است. پوشش شهری در مراکز بهداشتی استان ۱۰۰ درصد است و در مناطق حاشیه‌نشین نیز به توسعه مراکز درمانی و بهداشتی توجه زیادی شده است. طرح تحول نظام سلامت نیز در استان به خوبی اجرا شده و به‌روز شدن تجهیزات بیمارستانی و کاهش تعرفه‌های پرداختی از سوی مردم، از مهم‌ترین مزیت‌های آن بوده است.
با این حال، رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان تأکید کرده است که به گردشگری سلامت در استان زنجان بی‌توجهی شده و باید دست‌اندرکاران برای توسعه آن تمهیدات لازم را مد نظر قرار دهند. همچنین در استان زنجان حتی یک شرکت برای بحث گردشگری سلامت وجود ندارد و این برای استان بسیار ظلم بوده و برازنده نیست.
پتانسیل سرمایه‌گذاری؛ فرصتی که نباید از دست داد
زنجان به واسطه قرارگیری در منطقه شمال غرب کشور، جاذبه‌های خاصی دارد و بر این مبنا می‌توان در حوزه گردشگری سلامت سرمایه‌گذاری کرد. رئیس اداره گردشگری سلامت وزارت بهداشت نیز بر لزوم مشارکت و حضور جدی بخش خصوصی در توسعه این صنعت تأکید کرده است.
بر اساس گزارش‌ها، بیش از ۳۰ گروه در حوزه گردشگری سلامت سرمایه‌گذاری کرده‌اند و کارگروهی برای توسعه فعالیت‌های گردشگری سلامت میان سازمان میراث فرهنگی، وزارت امور خارجه و وزارت بهداشت تشکیل شده است. این نشان می‌دهد که گردشگری سلامت در سطح ملی جدی گرفته شده و زنجان نیز می‌تواند سهم خود را از این بازار میلیاردی دریافت کند.
ظرفیت‌های طبیعی دیگر؛ فقط وننق نیست
علاوه بر چشمه وننق، استان زنجان ظرفیت‌های طبیعی دیگری نیز برای گردشگری سلامت دارد. چشمه‌های آب معدنی در مناطق مختلف استان، آب و هوای پاک کوهستانی و فضاهای بکر طبیعی، همگی می‌توانند به عنوان مقاصد گردشگری تندرستی و پیشگیری مورد استفاده قرار گیرند.
بر اساس گزارش‌ها، تعداد جذب گردشگران سلامت کشور در سال‌های ۱۴۰۰، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به ترتیب برابر با ۰.۶، ۱ و ۱.۶ میلیون نفر در سال بوده است. این رشد فزاینده نشان می‌دهد که بازار گردشگری سلامت در ایران در حال گسترش است و زنجان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های خود، می‌تواند سهم قابل‌توجهی از این بازار را به خود اختصاص دهد.
چالش‌های پیش رو؛ از نبود شرکت تا ضعف زیرساخت‌ها
با وجود پتانسیل‌های بالا، گردشگری سلامت در زنجان با چالش‌های متعددی روبرو است:
۱. نبود شرکت‌های تخصصی گردشگری سلامت: همان‌طور که رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان اشاره کرده، حتی یک شرکت تخصصی در این حوزه در استان وجود ندارد.
۲. ضعف در معرفی ظرفیت‌ها: توسعه گردشگری سلامت در زنجان نیازمند معرفی ظرفیت‌ها است. بسیاری از مردم حتی در استان‌های همجوار، از وجود چشمه آب گرم وننق و خواص درمانی آن بی‌خبرند.
۳. کمبود زیرساخت‌های اقامتی و رفاهی: در اطراف چشمه وننق و سایر مناطق دارای پتانسیل درمانی، هتل‌ها، مجتمع‌های اقامتی و مراکز درمانی تخصصی به اندازه کافی وجود ندارد.
۴. عدم هماهنگی بین دستگاه‌های متولی: توسعه گردشگری سلامت نیازمند همکاری سازمان میراث فرهنگی، وزارت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی و بخش خصوصی است که این هماهنگی هنوز به طور کامل شکل نگرفته است.
راهکارها؛ چگونه زنجان به قطب گردشگری سلامت تبدیل شود؟
کارشناسان و مسئولان برای توسعه گردشگری سلامت در زنجان، راهکارهای زیر را پیشنهاد می‌دهند:
۱. ایجاد شرکت‌های تخصصی گردشگری سلامت: حمایت از بخش خصوصی برای راه‌اندازی شرکت‌هایی که به جذب و خدمات‌رسانی به گردشگران سلامت بپردازند.
۲. تکمیل زیرساخت‌های چشمه وننق: احداث مجتمع‌های اقامتی، استخرهای درمانی سرپوشیده و مراکز خدمات پزشکی در اطراف این چشمه.
۳. تبلیغات هدفمند در سطح ملی و بین‌المللی: معرفی ظرفیت‌های گردشگری سلامت زنجان در نمایشگاه‌ها و رسانه‌های تخصصی.
۴. هماهنگی بین دستگاه‌های متولی: تشکیل کارگروه مشترک میان سازمان میراث فرهنگی، دانشگاه علوم پزشکی و بخش خصوصی برای توسعه گردشگری سلامت.
۵. استفاده از تجربیات استان‌های موفق: الگوبرداری از استان‌هایی مانند اردبیل (با چشمه‌های آب گرم سبلان) که در این حوزه موفق بوده‌اند.
جمع‌بندی؛ فرصتی که نباید از دست داد
استان زنجان با دارا بودن چشمه آب گرم وننق با دمای ۴۵ درجه و خواص درمانی، زیرساخت‌های درمانی مناسب و موقعیت استراتژیک در شمال غرب کشور، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های گردشگری سلامت ایران دارد.
با این حال، بی‌توجهی به این ظرفیت‌ها، نبود شرکت‌های تخصصی و ضعف زیرساخت‌ها، مانع از بهره‌برداری کامل از این فرصت میلیاردی شده است. اگر مسئولان استانی و ملی با همکاری بخش خصوصی، به فکر توسعه این صنعت باشند، زنجان می‌تواند سالانه میزبان هزاران گردشگر سلامت از سراسر ایران و حتی کشورهای همسایه باشد و درآمدی پایدار برای استان ایجاد کند. گردشگری سلامت، یک ایده میلیاردی است که در زنجان، تنها به یک عزم جدی برای اجرا نیاز دارد.
