بحران مسکن در زنجان؛ از اجاره‌های نجومی تا خانه‌های فوق‌العاده گران!
بحران مسکن در زنجان؛ از اجاره‌های نجومی تا خانه‌های فوق‌العاده گران!
زنجان را با چاقوهای اعلا، ملیله‌کاری‌های نفیس و گنبد تاریخی سلطانیه می‌شناسند. اما در سال‌های اخیر، نام این استان با معضل دیگری نیز گره خورده است: بحران مسکن. از یک سو، قیمت‌های نجومی خرید آپارتمان در محله‌های مرفه شمال شهر و از سوی دیگر، اجاره‌بهای سرسام‌آوری که بسیاری از خانواده‌های متوسط و کم‌درآمد را به حاشیه شهر و سکونتگاه‌های غیررسمی کشانده است. این گزارش، نگاهی واقع‌بینانه به بحرانی دارد که سفره‌های اجاره‌نشینان زنجانی را هدف گرفته و رویای خانه‌دار شدن را برای بسیاری به کابوس تبدیل کرده است.
بازار مسکن؛ گرانی در رکود
شاید متناقض‌ترین ویژگی بازار مسکن زنجان در سال‌های اخیر و به ویژه پس از روی کار آمدن دولت پزشکیان، رکود همراه با افزایش نجومی قیمت مسکن باشد. رئیس اتحادیه مشاوران املاک زنجان تأکید کرده که با وجود افزایش قیمت مسکن، بازار در وضعیت راکد قرار دارد و خرید و فروش چندانی انجام نمی‌شود.
یکی از دلایل اصلی این رکود، افزایش قیمت مصالح ساختمانی است. افزایش قیمت سیمان و سایر مصالح، هزینه ساخت را به شدت بالا برده و بسیاری از سازندگان را از ادامه پروژه‌های خود بازداشته است. از سوی دیگر، این افزایش هزینه‌ها به قیمت نهایی مسکن نیز منتقل شده و قدرت خرید متقاضیان را کاهش داده است. به‌طوری‌که برخی کارشناسان معتقدند قیمت مسکن در کشور حدود ۲۵ درصد بیشتر از قیمت واقعی خود است.
در بهمن‌ماه ۱۴۰۴، قیمت برخی واحدهای مسکونی در زنجان به ارقامی نجومی رسیده بود؛ به‌عنوان‌مثال، یک واحد مسکونی ۱۱۰ متری با قیمت ۱۱ میلیارد و ۷۳۰ میلیون تومان معامله شده بود. میانگین قیمت هر متر مربع آپارتمان در زنجان در خرداد ۱۴۰۵ حدود ۶۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان برآورد شده است. این ارقام برای بسیاری از خانواده‌های زنجانی که درآمدی متناسب با این قیمت‌ها ندارند، غیرقابل‌دسترس است.
اجاره‌بها؛ سقفی که هر روز بالاتر می‌رود
اگر خرید مسکن برای بسیاری غیرممکن شده، اجاره‌نشینی نیز روزبه‌روز سخت‌تر می‌شود. نمونه‌های موجود در بازار اجاره زنجان، تصویر روشنی از این بحران ارائه می‌دهند:
یک واحد ۱۲۰ متری دوخوابه با سال ساخت ۱۴۰۴ در «بلوار آزادی» با ودیعه ۸۰۰ میلیون تومان به رهن کامل داده می‌شود.
یک واحد آپارتمانی ۱۷۰ متری در شهرک کارمندان (یکی از لوکس‌ترین مناطق زنجان) با ودیعه ۱ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان اجاره داده می‌شود.
حتی در مناطق متوسط‌تر، یک واحد آپارتمانی با ودیعه ۲۰۰ میلیون تومان و اجاره ماهانه ۱۰ میلیون تومان نیز در بازار دیده می‌شود.
برای خانواده‌ای که میانگین درآمد ماهانه‌اش کمتر از ۲۰ میلیون تومان است، تأمین ودیعه‌های چندصدمیلیونی و اجاره‌های ماهانه چندده‌میلیونی، عملاً غیرممکن است. اینجاست که بسیاری از خانواده‌ها به ناچار به حاشیه شهر و سکونتگاه‌های غیررسمی پناه می‌برند.
نهضت ملی مسکن؛ امیدی که با چالش همراه شد
در پاسخ به این بحران، دولت طرح نهضت ملی مسکن را با هدف ساخت مسکن برای اقشار کم‌درآمد و متوسط کلید زد. سهم استان زنجان از این طرح ۲۶ هزار و ۶۶۸ واحد بوده که عملیات اجرایی آنها آغاز شده است.
در سطح استان، ۱۰ هزار و ۷۳۳ واحد مسکونی این طرح به مرحله انتخاب واحد رسیده‌اند. همچنین طرح ۳۶۸ واحدی نهضت ملی مسکن در زنجان به‌طور کامل و مطابق با ضوابط فنی به بهره‌برداری رسیده است.
با این حال، این طرح‌ها با چالش‌های متعددی نیز مواجه بوده‌اند. عدم هماهنگی میان دستگاه‌های دولتی و مشکلات تأمین اعتبار، از جمله موانعی است که سرعت اجرای پروژه‌ها را کاهش داده است. بسیاری از متقاضیان، پس از ماه‌ها و حتی سال‌ها انتظار، همچنان در بلاتکلیفی به سر می‌برند و وعده‌های داده‌شده، گاه به کابوسی برای آنها تبدیل شده است.
وام ودیعه مسکن؛ راهکاری موقت اما ناکافی
برای کمک به مستأجران، دولت سقف وام ودیعه مسکن را در سال ۱۴۰۴ افزایش داد. بر اساس اعلام رئیس اداره برنامه مسکن و بازآفرینی راه و شهرسازی استان، این وام در مرکز استان زنجان به ۲۱۰ میلیون تومان، در سایر شهرستان‌ها به ۱۴۰ میلیون تومان و در روستاها به ۵۵ میلیون تومان افزایش یافته است.
همچنین مقرر شده وام ۴۰۰ میلیون تومانی قرض‌الحسنه به خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی تخصیص یابد. با این حال، با توجه به قیمت‌های سرسام‌آور مسکن و اجاره‌بها در زنجان، این مبالغ برای بسیاری از خانواده‌ها کافی نیست و تنها بخش کوچکی از نیاز آنها را پوشش می‌دهد.
چرا قیمت‌ها در زنجان اینقدر بالاست؟
کارشناسان اقتصادی و مسکن، عوامل متعددی را برای افزایش قیمت مسکن در زنجان ذکر می‌کنند:
۱. جهش‌های قیمتی غیرمنطقی: بازار مسکن زنجان در هفته‌های اخیر با جهش‌های قیمتی غیرمنطقی مواجه شده که بیش از آنکه نتیجه منطقی عرضه و تقاضا باشد، محصول فضای هیجانی و قیمت‌سازی است.
۲. گرانی مصالح ساختمانی: افزایش قیمت مصالح، هزینه تمام‌شده ساخت را به شدت افزایش داده و این هزینه به قیمت نهایی مسکن منتقل شده است.
۳. فعالیت دلالان: برخی فعالان بازار معتقدند که اگر قیمت مصالح ساختمانی کنترل شود، فعالیت دلالان در بازار مسکن از بین رفته و قیمت‌ها متعادل‌تر می‌شود.
۴. عدم تعادل عرضه و تقاضا: با وجود رشد جمعیت شهری (افزایش ۱۰.۹ درصدی در سال‌های اخیر)، سرعت ساخت‌وساز پاسخگوی نیاز جامعه نبوده است.
نظارت بر بازار؛ گامی در مسیر کنترل
در واکنش به التهاب بازار، مدیرکل راه و شهرسازی استان زنجان از تشدید نظارت‌ها بر معاملات ملکی و ورود پلیس فتا برای مقابله با قیمت‌سازی در فضای مجازی خبر داده است. همچنین کنترل بازار مسکن با نظارت سختگیرانه و مهار آگهی‌های غیرواقعی در دستور کار قرار گرفته است.
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که نظارت به تنهایی نمی‌تواند مشکل را حل کند و نیاز به افزایش عرضه مسکن از طریق تسریع در اجرای طرح‌های نهضت ملی مسکن و حمایت از سازندگان بخش خصوصی وجود دارد.
راهکارها؛ از تولید تا تنظیم بازار
برای خروج از بحران مسکن در زنجان، کارشناسان راهکارهای زیر را پیشنهاد می‌دهند:
۱. تسریع در اجرای طرح‌های نهضت ملی مسکن: رفع موانع اداری و تأمین به‌موقع اعتبارات برای تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام.
۲. حمایت از تولید مسکن ارزان‌قیمت: ارائه زمین و تسهیلات به سازندگانی که مسکن برای اقشار کم‌درآمد تولید می‌کنند.
۳. کنترل قیمت مصالح ساختمانی: نظارت بر زنجیره تولید و توزیع مصالح برای جلوگیری از افزایش بی‌رویه قیمت‌ها.
۴. افزایش سقف وام ودیعه مسکن: با توجه به قیمت‌های فعلی، افزایش سقف وام ودیعه به مبالغی که واقعاً پاسخگوی نیاز مستأجران باشد.
۵. مهار قیمت‌سازی‌های هیجانی: برخورد جدی با دلالان و آگهی‌های غیرواقعی در فضای مجازی.
جمع‌بندی؛ بحرانی که راه گریزی از آن نیست
مشکل کمبود مسکن در زنجان، تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ یک بحران اجتماعی تمام‌عیار است که کیفیت زندگی هزاران خانواده را تحت تأثیر قرار داده است. از یک سو، خانواده‌های جوانی که رویای خانه‌دار شدن را با قیمت‌های نجومی خرید، غیرممکن می‌بینند و از سوی دیگر، مستأجرانی که هر سال با افزایش اجاره‌بها، بخش بزرگ‌تری از درآمد خود را صرف سقفی بالای سر می‌کنند.
نهضت ملی مسکن، وام ودیعه و نظارت بر بازار، همه گام‌هایی در مسیر درست هستند، اما تا زمانی که عرضه مسکن به طور جدی افزایش نیابد و قیمت مصالح کنترل نشود، این بحران ادامه خواهد داشت. زنجان به یک عزم جدی و هماهنگ در سطح استانی و ملی نیاز دارد تا بتواند این بحران را مدیریت کند و رویای خانه‌دار شدن را برای شهروندان خود دوباره زنده کند.
