انگشترسازی زنجان
انگشترسازی زنجان
رکاب انگشتر با نقره عیار ۹۰۰ ساخته می‌شود. ابتدا طرح اولیه رکاب انگشتر را با موم ساخته و قالب گیری می کنند
نقره ذوب شده را درون قالب ریخته و پس از جدا کردن از قالب سوهانکاری و پرداخت می نمایند. ساختن تاج و نصب آن روی پایه با عملیات خمکاری، ارهکاری، جوشکاری، و سوهان کاری، انجام می شود. در نهایت سنبه و گوارسهزدن دور نگین و پرچ نگین(مخراجکاری)، و براق کردن(پرداخت و پولیش) داخل و روی رکاب انجام می گیرد.
هنر انگشترسازی در استان زنجان به عنوان یکی از اصیل‌ترین و پرطرفدارترین صنایع دستی این خطه، پیشینه‌ای دیرینه و افتخارآمیز دارد. کشف کوچکترین انگشتر جهان در این استان، گواهی بر قدمت و اهمیت این هنر در فرهنگ و تمدن منطقه است . انگشترسازی زنجان که در دوران صفویه رونق یافته، امروزه نه تنها یک هنر سنتی، بلکه به یک برند معتبر و منبع درآمد و اشتغال برای صدها هنرمند تبدیل شده است . ظرافت، دقت در اجرا و استفاده از طرح‌های منحصربه‌فرد، باعث شده تا محصولات هنرمندان زنجانی در سراسر ایران و کشورهای همسایه زبانزد خاص و عام باشد .
حجم فعالیت در این صنعت نشان‌دهنده جایگاه ویژه آن در اقتصاد استان است. بر اساس آمارهای ارائه شده، حدود ۷۰۰ هنرمند زنجانی در بیش از ۱۷۰ کارگاه انگشترسازی مشغول به کار هستند . این هنرمندان سالانه ده‌ها هزار قطعه انگشتر تولید و روانه بازارهای داخلی و خارجی می‌کنند. آمارها در مورد میزان تولید سالانه متفاوت است و از ۳۵ تا ۴۰ هزار قطعه تا بیش از ۵۰۰ هزار قطعه ذکر شده که نشان‌دهنده ظرفیت بالای تولید در این کارگاه‌ها و احتمالاً نوسانات آماری در سال‌های مختلف است . این پویایی اقتصادی موجب شده تا انگشترسازی به عنوان یکی از چهار شغل محبوب در میان صنایع دستی استان شناخته شود .
یکی از رموز موفقیت انگشتر زنجان، تنوع و اصالت طرح‌ها و سبک‌های آن است که هر کدام داستان و کاربرد خاص خود را دارند. از معروف‌ترین این سبک‌ها می‌توان به شیخ احمد، چهار چنگ و دندان موشی اشاره کرد . طرح شیخ احمد که قدمتی تاریخی دارد، با رکاب خاص و منحصربه‌فرد خود شناخته می‌شود . سبک دندان موشی نیز که توسط استادانی همچون حسنرضا علی‌بیگلو رواج یافته، توانسته جایگاه بسیار خوبی در میان علاقه‌مندان پیدا کند . علاوه بر اینها، هنرمندان خلاق زنجانی طرح‌های نوینی مانند تلفیق انگشتر با ملیله کاری را ابداع کرده‌اند که با عناوینی مانند فیلی ملیله و شیخ احمد ملیله به ثبت رسیده است .
شهرت و کیفیت انگشترهای زنجان فراتر از مرزهای ایران رفته و به یک کالای صادراتی فاخر تبدیل شده است. کشورهای حاشیه خلیج فارس، عراق و ترکیه از جمله مشتریان ثابت این محصولات هستند . اگرچه بخش عمده صادرات به صورت چمدانی انجام می‌شود، اما ارزش اقتصادی این تجارت قابل توجه است، به گونه‌ای که برآورد می‌شود این صنعت سالانه حدود ۴۰ میلیارد ریال ارزآوری برای استان داشته باشد . این استقبال بین‌المللی نشان می‌دهد که هنر اصیل ایرانی-اسلامی هنرمندان زنجان، در بازارهای جهانی نیز حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.
نقش نسل جدید و کارآفرینان جوان در پویایی و توسعه این هنر انکارناپذیر است. افرادی مانند هادی و سجاد معیری از استادکاران جوانی هستند که با خلاقیت خود، طرح‌های جدیدی خلق کرده و محصولاتشان را از طریق فضای مجازی به دست مشتریانی در کشورهایی مانند استرالیا نیز می‌رسانند . همچنین جوانانی مانند محمدرضا محرمی با ایجاد کارگاه‌های آموزشی، ضمن تولید انواع زیورآلات، به تربیت نیروی متخصص می‌پردازند و تاکنون موفق به آموزش حدود ۱۵۰ نفر شده‌اند که بسیاری از آنها به طور مستقل مشغول به کار شده‌اند . این فعالیت‌ها نشان از زنده بودن و آینده‌دار بودن این هنر در استان دارد.
با وجود تمام این موفقیت‌ها، هنرمندان انگشترساز زنجان با چالش‌هایی نیز دست به گریبان هستند. یکی از مهم‌ترین مشکلات، تأمین ابزارآلات تخصصی و خارجی است که به دلیل گرانی و نیاز به تعویض دوره‌ای، فشار اقتصادی زیادی بر کارگاه‌ها وارد می‌کند . مشکل دیگر، رقابت با محصولات ماشینی و بی‌کیفیتی است که از کشورهایی مانند ترکیه و مالزی وارد شده و به نام صنایع دستی به فروش می‌رسند. این موضوع می‌تواند در درازمدت به اعتبار و بازار هنر اصیل زنجان آسیب بزند و نیازمند آگاهی خریداران و حمایت‌های بیشتر است . با این حال، حمایت‌های سازمان میراث فرهنگی و تلاش برای ثبت و شناساندن برند انگشتر زنجان در سطح بین‌المللی، نویدبخش آینده‌ای روشن برای این هنر صنعت ارزشمند است .
